لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

کاربرد کودهای آلی با هدف جایگزینی یا کاهش قابل ملاحظه در کاربرد کودهای شیمیایی، موجب افزایش کیفیت و عملکرد در تولید پایدار گیاهان زراعی می شود. به منظور بررسی تاثیر مقادیر مختلف کود دامی و ورمی کمپوست بر عملکرد و ترکیبات اسانس بادرشبی، آزمایشی به صورت طرح بلوک های کامل تصادفی با هشت تیمار و سه تکرار در مزرعه پاکدشت در سال 1391 انجام گرفت. تیمارها شامل 10 و 20 تن کود دامی در هکتار، 5 و 10 تن ورمی کمپوست در هکتار، 5 تن کود دامی همراه با 2.5 تن ورمی کمپوست در هکتار، 10 تن کود دامی همراه با 5 تن ورمی کمپوست در هکتار، کود شیمیایی (تنها 70 کیلوگرم نیتروژن در هکتار) و شاهد (بدون کاربرد کود) بودند. نتایج نشان داد که بیشترین عملکرد پیکره رویشی (4398.7 کیلوگرم در هکتار)، میزان اسانس (0.153 درصد) و عملکرد اسانس (6.75 کیلوگرم در هکتار)، درصد ژرانیل استات در اسانس (57.61 درصد) و درصد ژرانیول در اسانس (21.09 درصد) به ترتیب در تیمارهای کاربرد 10 تن کود دامی، 5 تن ورمی کمپوست و 10 تن کود دامی همراه با 5 تن ورمی کمپوست به دست آمد. همچنین بیشترین درصد ژرانیال (11.47 درصد)، نرال (7.11 درصد) و نریل استات (4.34 درصد) در اسانس در تیمار کاربرد 10 تن ورمی کمپوست به دست آمد. در مجموع بیشترین عملکردهای پیکره رویشی و اسانس با کاربرد 10 تن کود دامی و بیشترین ترکیبات اسانس با کاربرد ورمی کمپوست به دست آمد.

به منظور مطالعه اثر کود دامی و کود بیولوژیک حل کننده فسفات بر رشد، عملکرد و کیفیت اسانس بادرشبی، آزمایشی به صورت فاکتوریل شامل کود دامی (0، 10 و 20 تن در هکتار) و کود بیولوژیک بیوسوپرفسفات (عدم تلقیح و تلقیح با بذر) در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی شرکت کشاورزی ران در شهرستان فیروزکوه در سال 1394 انجام گرفت. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که بیشترین تعداد سرشاخه گلدار در بوته (8/2) در مصرف 10 تن کود دامی و بیشترین وزن خشک بوته (7/83 گرم) و عملکرد اسانس (9/11 کیلوگرم در هکتار) در مصرف 20 تن کود دامی حاصل گردید. کود بیولوژیک بیوسوپرفسفات نیز دارای تأثیر معنی داری روی غالب صفات بود، به طوری که بیشترین تعداد سرشاخه گلدار در بوته (7/5)، وزن خشک بوته (6/65 گرم)، عملکرد اسانس (8/81 کیلوگرم در هکتار) و درصد ژرانیول (6/01%) و درصد لینالول (0/93%) در اسانس در تیمار مصرف بیوسوپرفسفات (تلقیح با بذر) بدست آمد. همچنین اثرات متقابل در بین عامل ها بر روی عملکرد سرشاخه گلدار، میزان اسانس و درصد ژرانیل استات در اسانس معنی دار گردید به طوری که بیشترین عملکرد سرشاخه گلدار (3075/0 کیلوگرم در هکتار) در تیمار 20 تن کود دامی و عدم مصرف بیوسوپرفسفات و بیشترین میزان اسانس (0/366%) در تیمار 10 تن کود دامی و مصرف بیوسوپرفسفات و نیز بیشترین درصد ژرانیل استات در اسانس (27/99%) در تیمار 20 تن کود دامی و مصرف بیوسوپرفسفات حاصل گردید.

به منظور ارزیابی کمیت و کیفیت اسانس گیاهان دارویی بابونه رقم ’بودگلد‘، بادرشبی رقم’SZK1‘ و رازیانه رقم ’شورک شاری‘ در شرایط اقلیمی شهرکرد، آزمایشی در در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه شهرکرد در اوایل فروردین 1393 انجام گرفت. نمونه های گل بابونه و پیکر رویشی بادرشبی در مرحله گلدهی کامل و میوه های رازیانه در مرحله واکسی و رسیدن کامل برداشت شدند. نمونه ها به وسیله کلونجر و به روش تقطیر با آب اسانس گیری و ترکیبات اسانس توسط دستگاه GC و GC-MS آنالیز شدند. مقدار اسانس بابونه، بادرشبی، رازیانه (واکسی) و رازیانه (بالغ) به ترتیب 0.69، 0.35، 4.9 و 4.4 درصد بود. عمده ترین ترکیبات اسانس بابونه آلفا-بیسابلول اکسید A (43.57 درصد)، بتا-فارنسن (24.09 درصد) و آلفا-بیسابلول اکسید B (10.34 درصد) بودند. ژرانیل استات (27.29 درصد)، ژرانیال (24.67 درصد)، نرال (20.93 درصد) و ژرانیول (18.54 درصد) مهم ترین ترکیبات اسانس در پیکر رویشی بادرشبی بودند. عمده ترین ترکیب اسانس در میوه رازیانه در مرحله واکسی و رسیدن کامل ترانس-آنتول بود، اما مقدار این ترکیب در مرحله رسیدن کامل (84.96 درصد) نسبت به مرحله واکسی (81.6 درصد) بیشتر بود. به طور کلی، بابونه، بادرشبی و رازیانه، کمیت و کیفیت اسانس مطلوبی در شرایط اقلیمی شهرکرد داشتند.

بادرشبو (Dracocephalum moldavica L.) گیاهی علفی، یک ساله و متعلق به خانواده Lamiaceae است. اسانس بادرشبو دارای خاصیت ضدمیکروبی و باکتریایی بوده و در صنایع داروسازی، آرایشی و بهداشتی، غذایی و عطر سازی کاربردهای فراوانی دارد. در این تحقیق، اثر زمان های مختلف برداشت بر میزان و ترکیب های اسانس مورد بررسی قرار گرفت. بذر اصلاح شده و اکوتیپ بومی گیاه بادرشبو در مزرعه تحقیقاتی مرکز تحقیقات کشاورزی استان آذربایجان غربی واقع در شهرستان خوی به طور همزمان کشت گردید. اندام هوایی گیاه در شش مرحله برداشت و پس از خشک شدن (در سایه و هوای آزاد) اسانس گیری از آنها به روش تقطیر با آب انجام شد. به منظور جداسازی و شناسایی ترکیب های اسانس از دستگاه کروماتوگرافی گازی (GC) و کروماتوگرافی گازی متصل به طیف سنج جرمی (GC/MS) استفاده شد. نتایج نشان داد که بیشترین درصد اسانس برای اکوتیپ بومی و اصلاح شده به ترتیب در مرحله گلدهی کامل (0.53% - 0.52%) و کمترین آن در مرحله زرد شدن کل بوته (17/0% - 07/0%) بدست آمد. مراحل مختلف برداشت بر روی ترکیب های اسانس رقم اصلاح شده و اکوتیپ بومی تاثیرات متفاوتی گذاشت. ترکیب های عمده اسانس ژرانیال، ژرانیول، ژرانیل استات بودند. مجموع بیشترین مقدار دو ترکیب ژرانیال و ژرانیول برای اکوتیپ بومی در مرحله 10% گلدهی (65.1%) و کمترین مقدار آن (44.9%) در مرحله زرد شدن کل بوته ها بدست آمد. بیشترین مقدار ژرانیل استات (50.7%) برای رقم اصلاح شده در مرحله 10% گلدهی و کمترین مقدار آن (28.1%) برای اکوتیپ بومی در مرحله ای که 10 تا 30 درصد گلها روی بوته ها باقی مانده بودند بدست آمد. نتایج نشان داد که مراحل مختلف برداشت بر روی درصد اسانس و ترکیب های تشکیل دهنده آن موثر است.

.Artemisia aucheri Boiss گیاهی بوته ای از خانواده Asteraceae می باشد که در سراسر ایران پراکنده است. این گیاه در طب سنتی ایران، به عنوان قابض، ضدعفونی کننده، ضد میکروب، ضد انگل و ضد مسمومیت بکار می رود. هدف از این مطالعه، ارزیابی خاصیت ضد میکروبی اسانس حاصل از اندام هوایی این گیاه، بر طیف وسیعی از میکروارگانیسمها شامل باکتریهای گرم منفی، گرم مثبت، قارچهای رشته ای و مخمر با استفاده از روش انتشار در آگار (دیسک دیفیوژن) و روش رقت سازی در لوله (میکروبراث دایلوشن) بود. شناسایی اجزای اسانس با استفاده از GC و GC/MS وجود 54 ترکیب را نشان داده که مجموعا 98% از کل اسانس را تشکیل می دهند. ژرانیل استات (17.2%)، آلفا- سیترال (17.1%)، لینالول (12.7%)، ژرانیول (10.7%) و Z-سیترال (10.5%) از اجزای اصلی اسانس می باشند. نتایج مطالعات ضد میکروبی نشان داد که اثر ضد میکروبی اسانس درمنه کوهی با افزایش غلظت، افزایش می یابد. اسانس حاصل از اندام هوایی گیاه، اثر ضد قارچی بسیار خوبی نشان داد. اثر ضد قارچی اسانس از اثر ضد باکتریایی آن بیشتر بود. باکتریهای گرم منفی نسبت به باکتریهای مثبت مقاوم تر بودند. متوسط میانگین قطر هاله عدم رشد اسانس درمنه کوهی بر باکتریهای گرم مثبت و قارچها به ترتیب از اثر وانکومایسین و آمفوتریسین B بیشتر بود و این اثر در باکتریهای گرم منفی از جنتامایسین کمتر بود. مطالعات بیشتری لازم است تا کارایی اسانس در مقابل ایزوله های بالینی ارزیابی شود.

دو گونه Nepeta cataria L. و Nepeta bracteata Benth. (تیره نعناعیان) از گیاهان بومی ایران هستند. به منظور بررسی کمّی و کیفی اسانس دو گونه مذکور در حالت زراعی، بذر هشت جمعیت از این دو گونه از رویشگاه های طبیعی جمع آوری و در ایستگاه تحقیقات البرز مؤسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع کشور (کرج، استان البرز) در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی کشت شد. سرشاخه های گل دار در زمان گلدهی کامل جمع آوری و پس از خشک کردن در دمای محیط، اسانس آنها با روش تقطیر با آب استخراج، و با دستگاه GC و GC/MS تجزیه و شناسایی شدند. بازده اسانس جمعیت های N. cataria بین 0. 02 (کرج) تا 0. 50% (اراک) متغیر بود. 23 ترکیب در اسانس این گونه شناسایی شد و ترکیب غالب در تمام جمعیت ها از ایزومرهای نپتالاکتون بود. نپتالاکتون III(a4-آلفا، 7-بتا، a 7-آلفا نپتالاکتون)، 44. 4 (کرج) تا 91. 6% (اراک) از اسانس و نپتالاکتونI (a4-آلفا، 7-آلفا، a7-آلفا نپتالاکتون)، 0. 8 (کرج) تا 15. 9% (بافق1) از اسانس را به خود اختصاص دادند. نپتالاکتونII (a4-آلفا، 7-آلفا، a7-بتا نپتالاکتون) فقط در جمعیت بافق2 (21. 2%) مشاهده شد. میزان 8، 1-سینئول در اسانس جمعیت های مختلف N. cataria از 0. 4 (تفت1) تا 12. 8% (کرج) متغیر بود. بازده اسانس در جمعیت های N. bracteata بین 0. 02 (اردکان) و 0. 80% (تفت 2) بود. 27 ترکیب در اسانس این گونه شناسایی شدند و ترکیب های عمده، 8، 1-سینئول (1. 0، 9. 6 و41. 0 درصد به ترتیب در جمعیت های طبس، اردکان و تفت2) و ژرانیل استات (0. 9، 3. 4 و 39. 8 درصد به ترتیب در جمعیت های طبس، تفت2 و اردکان) بودند. به طور کل، نتایج نشان داد که جمعیت های N. cataria همگی از یک کموتایپ، اما جمعیت های N. bracteata از دو کموتایپ (کموتایپ ژرانیل استات و کموتایپ 8، 1-سینئول) بودند.

آویشن کرک آلود با نام علمی Thymus eriocalyx (Ronniger) Jalas متعلق به خانواده نعناعیان (Lamiaceae) می باشد. از میان گونه های مختلف جنس Thymus که در سراسر جهان پراکنش دارند، 18 گونه در کشور ایران رویش طبیعی دارند که از این تعداد 4 گونه اندمیک ایران است. برای بررسی تنوع اسانس در افراد جمعیت های گونه مورد مطالعه در ایران از روش D.S.S. (تعیین زیستگاه ویژه) استفاده شد. در این مطالعه اندام های هوایی 5 فرد (بوته) از گونه مورد مطالعه در مرحله گلدهی از 10 زیستگاه ویژه جهت بررسی های شیمیایی جمع آوری (50 فرد در کل) و در دمای اتاق خشک گردیدند. استخراج اسانس از تمامی افراد به روش تقطیر با آب و توسط دستگاه طرح کلونجر طبق فارماکوپه بریتانیا برای مدت 4 ساعت انجام شد. ترکیب های شیمیایی اسانس ها با استفاده از دستگاه های گاز کروماتوگرافی (GC) و گاز کروماتوگرافی متصل به طیف سنج جرمی (GC/MS) شناسایی شدند. بالاترین بازده متوسط تولید اسانس توسط سرشاخه های گلدار افراد مورد مطالعه در سه بار تکرار بر حسب وزن خشک، متعلق به فرد اول از جمعیت Te2 (4.09%) و پایین ترین آن متعلق به فرد دوم از جمعیت Te10 (0.21%) بود. در مجموع در اسانس روغنی افراد 10 جمعیت مورد مطالعه 31 ترکیب شناسایی شد. مقایسه افراد داخل یک جمعیت، نشان داد که افراد یک جمعت در بین خودشان در داشتن ترکیب های شیمیایی تنوع نشان می دهند. از میان ترکیب های شیمیایی موجود در اسانس 50 فرد مورد مطالعه، ترکیب های زیر به طور گسترده ای تنوع را آشکار کردند. پاراسیمن (0.1-20.1%)، 1،8-سینئول (0.4-29.4%)، گاما-ترپینن (0.1-8.7%)، لینالول (0.1-82.3%)، کامفور (0.1-15%)، بورنئول (1.6-22.7%)، ژرانیول (0.1-74.6%)، تیمول (0.1-57.7%)، ژرانیل-استات (0.1-49.6%)، کاریوفیلن-اکساید (0.2-9.1%)، لیمونن (0.2-24%) و آلفا-ترپینئول (0.1-36.2%). نتایج حاصل از آنالیز داده های شیمیایی با نرم افزار MVSP به روش PCO و UPGMA منجر به شناسایی 9 کموتیپ به شرح زیر برای گونه مورد مطالعه گردید که 7 کموتیپ از آنها به عنوان کموتیپ های جدید برای این گونه معرفی می شود. 1- ژرانیول/ ژرانیل استات، 2- ژرانیول، 3- لینالول/ ژرانیول/ژرانیل استات، 4-لینالول، 5-آلفا- ترپینئول/ 1، 8-سینئول، 6- ژرانیل استات، 7- ژرانیول/تیمول/بورنئول/1، 8-سینئول، 8- تیمول/لیمونن و 9- تیمول/پاراسیمن/بورنئول.

در این پژوهش، طراحی تجربی واکنش پلیمر شدن رادیکالی وینیل استات در محلول بر اساس مدل سازی آماری به صورت معادلات غیر خطی چند جمله ای و کد گذاری این معادلات از طریق طراحی عوامل واکنش انجام گرفته است. با استفاده از عوامل اصلی زمان و دما و با توجه به درصد تبدیل پلیمر شدن تشکیل سطوح پاسخ بررسی شده است. تاثیر متقابل عوامل اصلی از طریق ضرایب معادله چند جمله ای آنها مشخص شده است. با استفاده از رگرسیون چند جمله ای غیر خطی آبکافت پلی وینیل استات مدلسازی شده است. نوع رگرسیون و پراکندگی داده های آزمایش از طریق تحلیل واریانس محاسبه و با استفاده از مجموع مربعات کل و محاسبات آماری سطح اطمینان حاصل از این طراحی گزارش شده است.